Pak shifra e fakte…

*QTMF në Lypian u themelua me ndihmën e OBSH-së në shtator 2001,si një nga 8 QTMF

  sa u hapën në Kosovë

*Gjenerat e parë e mjekëve të përgjithshëm që mbaruan vitin e parë të specializimit

  shtator 2001/ gusht 2002 numëronte 21 mjekë ¹

*Me këtë gjeneratë procesin mësimor e zhvilluan këta mbikqyrës klinik-trajnues:            

1.       Dr. Valdet Hashani,   specialist i Mjekësisë Familjare

2.       Dr. Hasan Rama,      specialist i Mjekësisë Familjare

3.       Dr. Haki Jashari,       specialist i Mjekësisë Familjare dhe

4.       Dr. Islam Miftari,       specialist i Mjekësisë Familjare

Mentor klinik ishte Dr. Arthur-Mark Edwards,

anëtar i Akademisë Amerikane të Mjekëve Familjar, SHBA

  *Herë pas here në procesin mësimor u kyqën edhe ekspert lokal (kosovar), 

   specialistë të lëmive të ndryshme

  *Në gjeneratën e dytë të mjekëve të përgjithshëm që filluan specializimin në vitin      

   e parë të MF pranë QTMF më 01 maj 2002 janë gjithsejt 20 mjekë nga Prishtina dhe Lypiani ²

  *Procesin mësimor me gjeneratën e dytë të mjekëve në specializim e mbajnë   

   mbikqyrësit klinik-trajnuesit:

1.       Dr. Elfete Kutllovci, specialiste e Mjekësisë Familjare

2.       Dr. Florina Ushaku – Grezda, specialiste e Mjekësisë Familjare dhe

3.       Dr. Islam Miftari, specialist i Mjekësisë Familjare dhe Ultrasonografist i përgjithshëm 

  *Koordinator i QTMF është Dr. Islam Miftari, Specialist i Mjekësisë Familjare dhe    

                                                                       Ultrasonografist i përgjithshëm

  *Në lokalet e QTMF deri këtë vit janë trajnuar edhe tri gjenerata të infermiereve   

   nga Mjekësia Familjare me gjithsejtë …..infermierë.

  *Duke filluar nga ky vit, në kuadër të QTMF ekziston edhe Grupi i rishqyrtimit kolegial ³

  *Komuna e Lypianit është një ndër komunat e mëdha të Kosovës e cila numëron rreth

75 fshatra me afër 100.000 banorë të cilët realizojnë shërbimet e kujdesit primar shëndetësor

në: Një Qendër Kryesore të Mjekësisë Familjare  (në Lypian) Tri Qendra të Mjekësisë Familjare

(Magure, Janjevë, Gadime) Shtatë Ambulanca të Mjekësisë Familjare (Gllogoc-Banullë, Babush, Sllovi,

Shalë, Kraishtë, Rubovc,

   Komuna e Lypianit është një nga komunat që nga paralufta trashëgoi shumë probleme

në lëminë e shëndetsisë. Përballja me to filloi menjëherë pas luftës dhe ishte

shumëdimensionale, ashtu siç tekefundit ishin problemet e gjithmbarshme në shpndetsinë

kosovare. Mbrojtja primare çalonte në shumë aspekte ndaj dhe reforma lypsej bërë që nga

themeli. Shpëtimi – ashtu si në mbarë Kosovën_ u gjet te Mjekësia familjare. Trajnime të

shumta të kuadrit mjekësor dhe infermierik filluan të bëhen menjëherë pas luftës

(nga OBSH, IMC, Finish support to the development of nursing in Kosova, KFOR-i britanik…)

por fati i madh komunës i buzëqeshi kur u vendos që edhe në Lypian të hapet

Qendra Trajnuese e Mjekësisë Familjare (QTMF) e cila u dëshmua të jetë një lokomotivë

e fuqishme e përparimit të mbrojtjes primare shëndetsore respektivisht e zhvillimit të

Mjekësisë Familjare (MF) për këtë komunë dhe jo vetëm për të.

   QTMF në Lypian filloi nga puna në shtator 2001. Atëbotë, 21 mjekë të përgjithshëm

nga Prishtina (18) dhe Lypiani (3) me 01.09.2001 filluan vitin e parë të specializimit nga

Mjekësia  Familjare për ta mbaruar vitin e parë më 30. 08. 2002. Nën udhëheqjen e

3 mbikëqyrësve klinik – specialistë të MF dhe kyqjen e kohëpaskohshme të ekspertëve

specialistë lokal në rolin e konsultantëve, 5 prej tyre, falë përvojës punuese mbi dhjetë

vjeqare pas një viti fituan titullin e specialistit të MF ndërkaq 16 të tjerë, në Qendrën e

Zhvillimit të Mjekësisë Familjare (QZHMF) në Prishtinë vazhduan vitin e dytë të

specializimit dhe të fundit, në kuadër të programit të përshpejtuar të specializimit nga MF,

duke u bërë kështu pjesë e armatës e cila edhe tani por sidomos në vitet që do të pasojnë

do të marrë mbi supe barrën e rëndë të reformës së Mbrojtjes Primare Shëndetsore (MPSH)

në Kosovë duke e riorientuar dhe shëndrruar atë në Mjekësi Familjare, duke bërë që MPSH

nga një sistem pothuaj të dështuar ta këthej në jetë në formën rrënjësisht të riorganizuar dhe

me një petk të ri, si MF. QTMF në Lypian, një nga 8 simotrat sa ka sot Kosova u bë kështu

një qerdhe e diturisë prej nga filluan të dalin jo vetëm mjekë specialistë të MF por në të u

trajnuan nga MF edhe 3 grupe infermieresh, sepse reforma nuk bëhej pa stafin infermierik

të trajnuar nga MF. Më 01 maj të këtij viti 20 mjekë të tjerë të përgjithshëm filluan

specializimin në vitin e parë nga mjekësia familjare duke zgjatur radhët e armatës së

specialistëve të ardhshëm të MF, të cilët do të vazhdojnë të ngrisin më lartë nivelin

e mëtejmë të shërbimeve mjekësore duke u përballë në këtë rrugë me sfida të shumta

shkencore.

   Pra, pjesa më e madhe e punës në QTMF i kushtohet trajnimit  - specializimit të

mjekëvedhe infermiereve por asnjëherë nuk lihen anash as aspektet tjera vitale të punës

dhe obligimeve të QTMF.  Përmendim këtu punën e vazhdueshme që bëhet në qendër në

intensifikimin e implementimit të MF në kuadër të QKMF dhe qendrave tjera komunale të MF.

Rëndësi shumë e madhe i kushtohet edhe punës së pandërprerë në ngritjen e kualitetit të

shërbimeve shëndetësore për ç’arsye në kuadër të QTMF është formuar

Grupi i rishqyrtimit kolegial (Peer Review group) .

Një aspekt tjetër i pashmangshëm i aktiviteteve që zhvilon qendra është puna e

vazhdueshme shkencore nga ana e trajnuesve, mjekëve dhe infermierëve për çka flasin

vetë punimet e deritashme shkencore të hartuara nga kjo qendër nga të cilat përmendim:

1.       “Tularemia në komunën e Lypianit , dhjetor 2001 – janar 2002”

2.       “Proteina C reaktive”

3.       “Analizat e zakonshme klinike laboratorike”

4.       “Perla klinike”

Pra është kjo një nismë e mbarë në fushën e hulumtimeve shkencore, nismë që hap

perspektiva të tjera për hulumtimin shkencor të problemeve konkrete me të cilat përballet

MF në komunën e Lypianit.

   Përndryshe QTMF është e vendosur në objektin e QKMF në Lypian, është e

përbërë nga një dhomë monitorimi, laboratori i shkathtësive klinike si dhe tri dhomave

të konsultimeve, të tëra këto në një sipërfaqe prej…….m². Fillimisht u pajis nga OBSH

ndërkohë që prej dhjetorit 2002 QTMF ka kaluar në kompetenca të Ministrisë së

Shëndetësisë së Kosovës dhe vazhdon të paiset e të furnizohet me material mësimor

dhe kancelarik nga ministria e shëndetësisë.

   E formuar në një kohë përplot me shpresa për shoqërinë kosovare e në këtë

kuadër edhe për shëndetësinë kosovare përgjithësisht, QTMF në Lypian ka filluar mbarë

dhe po vazhdon mbarë punën në specializimin e mjekëve nga MF, punën në edukimin e

vazhdueshëm profesional, punën në fushën e hulumtimeve shkencore si dhe aktivitetet e

nduarnduarshme në ngritjene vazhdueshme të kualitetit të shërbimeve shëndetësore për

pacientët tonë, të gjitha këto të vëna në shërbim të thellimit të implementimit të MF,

në shërbim të krijimit të një p]ërspektive të ndritshme për shëndetsinë e komunës sonë

në veçanti dhe të shëndetësisë kosovare në përgjithësi.

QTMF  LYPIAN

Dr  Islam Miftari

PROTEINA C REAKTIVE ( PCR)

Proteina C reaktive është një proteinë e fazës akute e cila, normalisht në serumin e njerëzve të shëndoshë ndodhet në përqëndrime shumë të ulëta. Gjatë procesit inflamator të shkaktuar nga një infeksion bakterial, nga lëndimet e indeve dhe pas ndërhyrjeve kirurgjikale, përqëndrimi i PCR hetueshëm rritet dhe këto përqëndrime të rritura mund të zbulohen 6-12 orë pas fillimit të procesit.

       Duke qenë se PCR shënon rritje të përqëndrimit gjatë infeksioneve bakteriale por jo edhe gjatë atyre virale, kjo mund të shfrytëzohet si një mjet baze për dallimin e infeksioneve bakteriale prej atyre virale.

       Përqëndrimi i PCR në serum rritet dhe ulet më shpejtë se sa ai i Sedimentimit Eritrocitar (SE) si përgjegje ndaj ndryshimeve në shëndetin e pacientit. Nëse pacienti shërohet vetvetiu, PCR zakonisht kthehet në vlerat nën 10mg/l brenda disa ditësh (gjë që është ndryshe te SE ku kemi një ndryshueshmëri të gjërë dhe vlerat normale zakonisht rikthehen pas një periudhe më të gjatë).

       Duke qenë se përqëndrimi i PCR zvoglohet në mënyrë rapide, përafërsisht 50% brenda ditës, PCR është e dobishme në monitorimin e efikasitetit të trajtimit me antibiotikë. Trendi zbritës i përqëndrimit të PCR dëshmon se trajtimi është duke përparuar mirë dhe se trajtimi shpeshë mund të ndërpritet kur vlerat e PCR arrijnë ato normale.

       PCR nuk është vetëm një tregues i infeksionit të rëndë dhe traumës por mund të përdoret poashtu për paralajmërimin e rrezikut  të zhvillimit të sëmundjeve kardiovaskulare. Madje edhe vlerat minimalisht të rritura të përqëndrimit të PCR

(2-3mg/l) tregojnë për dyfishimin e rrezikut të ndodhive atrerotrombotike krahasuar me vlerat e PCR prej 1mg/l.

       Pra PCR është e dobishme për:

* dallimin e infeksioneve bakteriale nga ato virusale

* monitorimin e rrjedhës së një sëmundjeje

* monitorimin  dhe kontrollimin e infeksioneve postoperative

* përcjelljen e efikasitetit të terapisë antimikrobiale

*paralajmërimin e sëmundjeve kardiovaskulare

PCR kundrejt SE

Le të bëjmë një krahasim mes PCR dhe SE për të parë disa nga përparsitë ose mangësitë e tyre ndaj njëra tjetrës dhe rëndësinë diagnostike të tyre:

PCR                                                                 SE

*testimi mund të kryhet për disa minute      *testimi kërkon orë për t’u mbaruar

*përqëndrimi i PCR rritet tepër  shpejtë       *rritet ngadal pas fillimit të procesit

pas fillimit të procesit(6-12orë)

*përqëndrimi i PCR bie poashtu shumë       *zvoglohet tepër ngadalë (me ditë) pas

shpejtë pas qetësimit të procesit                       qetësimit të procesit

         (deri 50% brenda ditës)

*PCR duhet të jetë test zgjedhjeje për         *SE merret si tregues i vonshëm dhe si                               

  testime në fazën akute të sëmundjes             tregues i kronicitetit dhe ashpërsisë së              

                                                                            sëmundjes

*Testi i PCR është një test imunometrik       *vlerat e SE vështirë standardizohen për

 ndërkombëtarisht i standardizuar                    shkak të ndryshueshmërisë së paramet –

                                                                          rave si temperatura gjatë vlerësimit,

                                                                          vibracioni i tubit të SE, devijimi i tubit

                                                                          nga pozicioni vertikal, dilucioni i          

                                                                          mostrës e tj.

                                                                        *vlerat referente të SE dallojnë në varësi

                                                                         nga mosha, gjinia, shtatëzënësia,   

                                                                         obeziteti etj

                                                                        *SE varet jo vetëm nga kushtet e inflama

                                                                         cionit por edhe nga densiteti i eritrocitar,

                                                                         viskoziteti i plazmës, morfologjia e erit-

                                                                          rociteve si dhe nga përmbajtja e hemo-

                                                                          globinës

PCR kundrejt leukociteve

     PCR ofron informacione më të sakta se sa numri i leukociteve për të bërë dallimin mes infeksionit bakterial dhe atij viral. Vlerat e leukociteve nuk janë mjaft konsistente për t’u përdorur gjatë monitorimit të efikasitetit të trajtimit antimikrobial gjatë infeksioneve bakteriale. Për më tepër, PCR mund të përdoret për të zbuluar infeksionet akute dhe të monitorojë trajtimin antimikrobial te pacientët neutropenik apo te ata me imunosupresion.

PCR e krahasuar me proteinat tjera të fazës akute –

PCR- proteina më e vlefshme e kësaj faze

     “Reaksioni i fazës akute” është një emërues i përbashkët për ndryshimet në serum të profilit proteinik dhe përgjegjjes imune celulare, duke përfshirë simptomat si ethet (temperatura e lartë), lodhje dhe dobësia e përgjithshme e shkaktuar nga infeksioni, inflamacioni ose trauma. Proteinat e serumit të cilat rriten ose zbriten gjatë inflamacionit quhen proteinat pozitive ose negative të fazës akute, respektivisht

         Deri tani, PCR është proteina e fazës akute më së miri e njohur dhe më e vlefshme. Grupi i proteinave tjera trë fazës akute, përvec PCR përfshin edhe shumë proteina tjera si Amiloidin A të serumit (SAA), fibrinogjenin, procalcitoninën, haptoglobinën, alfa –2- haptoglobinën, alfa-1-acid glykoproteinën, caeruloplazmina, alfa -1- antitripsina dhe albumina. Disavantazhi i tyre në krahasim me PCR është se diferenca  mes vlerave normale dhe atyre patologjike është shumë e vogël. Vlerat e matura në kushte patologjike janë vetëm disa herë nga ato të hasura te njerëzit e shëndoshë dhe ato poashtu ndikohen nga faktorë tjerë shtesë gjatë infeksioneve.

Përqëndrimi i PCR në serum reflekton nivelin e sintezës së kësaj proteine në mëlci. Pra, rritja dhe rënja e përqëndrimit të PCR në serum bëhet në mënyrë te shpejte varësisht se sa është aktiv inflamacioni, gjë që e bënë atë tregues shumë të përshtatshëm për të zbuluar inflamacionin.

        Përparësi tjetër e PCR, krahasuar me shumë proteina tjara të fazës akute,është se  vlerat patologjike lehtë zbulohen nga se rritja e koncentrimit të PCR mund të jetë disa qindra herë më elartë nga normalja. Niveli i plotë i përqëndrimit të PCR (mg/ml)është analizator rutinor kimik klinik. Metodat rutinore për PCR janë sot kryesisht imunoturbidimetrike dhe nephelometrike, të cilat e kanë bërër vlerësimin e PCR shumë të besueshëm.

PCR dhe infeksionet bakteriale dhe ato virale

     PCR është pranuar për dobishmërinë e saj në diferencimin e infeksioneve bakteriale prej atyre virale. Infeksionet bakteriale rrisin koncentrimin e PCR në serum, ndërkohë që infeksionet virale nuk e bëjnë këtë. Rritja e PCR zakonisht korespondon me zgjatjen e infeksionit bakterial. Përcaktimi i PCR në serum është një nga ato pak teste diagnostike që mund të përdoren në fazën e hershme të infeksionit për të skjaruar në mënyrë të padyshimtë se a është virusi apo bakterja shkaktar i infeksionit dhe për të vendosur mbi këtë bazë se a të fillohet terapia antibiotike apo jo. Përshkrimi i antibiotikëve në rastet e infeksioneve virale është i kotë dhe për më tepër bartë me vete rrezikun potencial të zhvillimit të rezistencës antimikrobike nga ana e bakterieve patogjene.

PCR gjatë monitorimit të terapisë me antibiotikë

     Nëse dyshohet për një infeksion të rëndë bakterial, terapia me antibiotikë mund të fillohet menjëherë edhe kur PCR ose treguesit tjerë të inflamacionit nuk janë të rritur. Meqenëse induksioni i sintezës së PCR në mëlci ka një periudhë vonese prej 6-12 orë, nuk është e mundur të zbulohet infeksioni në orët e para të fillimit të tij por pas periudhës disa orëshe mund të bëhet detektimi i infeksionit përmes testit të PCR. Ndërkohë që me hemokulturë psh. te septicemia te të porsalindurit nuk mund të përjashtohet deri pas 48-72 orësh pas inkubacionit.

       Me rritjen e rezistencës bakteriale ndaj trajtimit antimikrobial është bërë shump e rëndësishme të testohet PCR në të gjitha rastet e infeksionit të dyshimtë bakterial. Përdorimi i tepërt i antibiotikëve mund të pakësohet me përdorimin e testimit të PCR sidomos për të përjashtuar infeksionet virale ku antibiotikët nuk janë të nevojshëm.

Mbikëqyr përqëndrimin e PCR për cdo ditë

     Përcaktimi serik i PCR është qëllimi më i arsyeshëm për monitorimin e pacientëve për komplikime gjatë trajtimit antimikrobial të infeksioneve bakteriale. Sasia e PCR në carkullimin e gjakut përcjellë nivelet carkulluese të limfokineve inflamatore me një vonesë prej disa orësh. Sekretimi i limfokineve nga leukocitet e aktivizuara zbret shpejtë pasi të eliminohen patogjenet dhe të normalizohet situata. Nëse, megjithatë trajtimi nuk është i suksesshëm, niveli i PCR mbetet i lartë për disa ditë dhe mund edhe të rritet nëse infeksioni fillon përsëri të përkeqësohet. Monitorimi serik i vlerave të proteinave mund të alarmojë mjekun për komplikimet dhe të paralajmërojë përfundimin më parë se shenjat klinike, p.sh.

Matja e PCR poashtu është dëshmuar e dobishme në situata klinike sfiduese – të komplikuara nga neutropenia dhe imunosupresioni.

Kërkesat për monitorimin e ecurisë së një sëmundjeje përmes vlerësimit të PCR:

* matja kuantitative e përqëndrimit të PCR në serum

* marrja e mostrave të gjakut të plotë nga gishti ose shputa e bënë mostrimin serik  më pak të papëlqyeshëm nga infantët

*rezultatet e testeve duhet të jenë të disponueshëm përnjëherë, mundësisht brenda orës. Nëse klinicisti e merr atë rezultat të nesërmen, shumica e vlerave informative të testimit të PCR do të jenë të vonuara.                        

 PCR NE RRETHANA TE NDRYSHME KLINIKE

Infeksionet e rënda si septicemia, endocarditis dhe osteomyeliti

       Ngritja e lartë e përqëndrimit të  PCR  >100mg/l , dëshmon për infeksion të rëndë bakterial, sic janë infeksionete sipërpërmendura, gjë që kur plotësohet me kuadrin klinik të pacientit e lehtëson shumë diagnostifikimin e sëmundjes 

Meningjiti –  

       Matjet e PCR janë dëshmuar të dobishme gjatë meningjitit sepse PCR është në gjendje të diferencojë meningjitin e shkaktuar nga bakterie Gram (–) nga meningjiti viral me sensitivitet (96%), dhe specifitet të lartë (93%) dhe me vlera të larta negative paralajmëruese te fëmijtë e moshës mbi tre muaj. Asnjë test tjetër laboratorik nuk mund t’i arrijë këto rezultate. Nga ana tjetët, matjet serike që tregojnë një përqëndrim të PCR <20mg/l sugjerojnë për meningjit viral.

Pmeumonia –

         Infeksionet respiratore nënkuptojnë një problem ngase shumë infeksione akute të rrugëve të poshtme respiratore janë infeksione mikste (të përziera). Të dhënat e PCR mund të kontribuojnë dukshëm për diagnostikim të tyre, krahas anamnezës dhe ekzaminimit objektiv. Matja e PCR rekomandohet si metodë e linjës së parë  e skriningut për rastet e dyshimta për pneumoni. Përqëndrimet e PCR >60 mg/l sugjerojnë për pneumoni me origjinë bakteriale.

Bronkitis – 

        Bronkiti akut rrallë shkaktohet nga bakterie si chlamydia pneumoniae dhe mycoplasma pneumoniae dhe më shpeshë shkaktohet nga infeksionet bakteriale të cilat janë mjaft të rënda për të rritur dukshëm nivelin e PCR në serum. Testi negativ i PCR prandaj është i dobishëm për diferencimin e pneumonisë dhe bronkitit . Matja e PCR rekomandohet për të reduktuar përshkrimin e antibiotikëve gjatë bronkitit akut dhe infeksioneve jospecifike të traktit të siperm respirator. Rekomandohet që PCR të përdoret si mjet diagnostik në mbrojtjen primare te rastet e infeksioneve të traktit të poshtëm respirator kur bëjmë diferencimin mes pneumonisë dhe bronkitit.

Sinuziti - 

        Haemophylus influencae është njëri nga shkaktarët më të shpeshtë të sinuzitit maksilar. Vlerat e PCR në serum në këtë rast mund të rriten deri rreth 20mg/l. Vlerat më të larta të PCR (>40mg/l) të shoqëruara me sinuzit maksilar duhet të alarmojnë mjekun për mundësinë që sinuziti të jetë shkaktuar nga streptococcus pyogenes ose streptococcus pnaeumoniae të cilat nëse lehen të pa trajtuar mund të përparojnë deri te një empiemë sinusale. Nivelet e rritura të PCR në serum janë dëshmuar të jenë një kriter më i mirë diagnostik se sa ekzaminimi klinik si i vetëm.

Faringjiti bakterial – matja e PCR në mbrojtjen primare mund të përmirsojë saktësinë diagnostike gjatë infeksioneve të fytit. Mund të rrisë proporcionin e pacientëve të diagnostikuar saktë dhe të trajtuar me terapi përkatëse krahasuar me pjesën tjetër. Përdorimi i panevojshëm dhe i shtrenjtë i antibiotikëve që poashtu mbështet zhvillimin e rezistencës bakteriale mund të reduktohet. Nivelet e PCR prej reth 35mg/l mund të jenë një pikë e dobishme e diferencimit të faringjitit bakterial nga ai jobakterial.

Infeksionet e traktit urinar

     Matja e PCR në serum është test i besueshëm laboratorik në diferencimin e infeksioneve të përgjithshme të traktit të poshtëm urinar (cystitis) nga infeksionet më serioze të traktit të epërm urinar (pyelonefriti). Vlerat e PCR rreth 100-140mg/l sygjerojnë pielonefritin.      

 Sëmundjet inflamatore të pelvisit 

     Në vlersimin e trajtimit të sëmundjeve inflamatore të pelvisit (SIP) përcaktimi i PCR ka përparësi ndaj RRBGJ, SE dhe temperaturës trupore. PCR rritet gjatë SIP dhe ndryshimet në vlerat e PCR padyshim reflektojnë ndryshimet që ngjasin te pacienti gjatë sëmundjes.

Artriti reumatoid dhe Lupusi eritematod sistemik

Arthriti reumatoid - PCR dhe SE janë përdorur gjerësisht në menagjimin e artritit reumatoid. SE korespondon fuqimisht me vlera të caktuara laboratorike të cilat nuk e reflektojnë shkallën e inflamacionit por janë të njohura se influencojnë SE direkt, përfshirë imunoglobulinet, faktorin reumatoid dhe hemoglobinën. PCR nga ana tjetër korespondon më fuqishëm me aktivitetin e përbërë të sëmundjes. Kjo sugjeron se faza akute vlerësohet më mirë me PCR. Imunoglobulinet përgjithësisht nuk reflektojnë fazën akute me ndonjë nivel të rëndësishëm dhe RF (faktori reumatoid) ngjashëm nuk merret si tregues i fazës akute. Këta faktorë të vonshëm dhe SE mund të merren parasysh si tregues të ashpërsisë dhe kronicitetit të sëmundjes. PCR duhet të jetë test zgjedhjeje kur duhet vlerësuar fazën akute të sëmundjes.

Lupusi erytematod sistemik - LES është crregullim në të cilin shpeshë haset një PCR e rritur mjaft modest apo edhe nuk ka fare rritje, përkundër sëmundjes aktive në kohën kur SE është i rritur në shumicën e rasteve. Pacientët me LES janë megjithatë në gjendje të përgjigjen me PCR signifikante gjatë infeksionit bakterial ose proceseve inflamatore që nuk lidhen me LES. Disa studime zbuluan se përqëndrimet e PCR janë shpeshë më të larta gjatë ekzacerbimeve të sëmundjes të shoqëruar me serozitis se sa në ekzacerbimet pa serozit, me përqëndrime që kalojnë 60mg/l gjatë serozitit aktiv.

PCR gjatë infarktit të myokardit –

     PCR rritet në infarktin akut të miokardit duke koreluar pozitivisht me madhësinë e infarktit në mungesë të trajtimit trombilitik. Përgjegjja e PCR është më e ulët te pacientët me një arterie koronare të hapur në krahasim me pacientët që e kanë një erterie koronare të mbyllur plotësisht e cila e ka shkaktuar infarktin. Përqëndrimet e PCR në serum sillen rreth 169mg/l te infarkti ekstensiv dhe 40mg/l te infarkti i kufizuar. PCR poashtu është një paralajmërues i shpëtimit pas goditjes ishemike. Mbijetimi i infarktit është gjetur të jetë i keq te pacientët më PCR që kalon përafërsisht 10mg/l se sa te ata me PCR nën 10mg/l. Ngritja e lehtë e PCR në serum ka treguar kohëve të fundit të jetë si paralajmërues i sëmundjes aterosklerotike.

KIRURGJIA DHE INFEKSIONET POSTOPERATIVE, TRAUMA

Lëndimet e indeve

     Përqëndrimi i PCR në serum ngritet dukshëm gjatë djegieve ekstensive. PCR zbret nga dita e tretë pas djegies te pacientët që nuk zhvilojnë infeksion dhe tregon tendencë të vazhdueshme rënjeje gjatë shërimit mbi një muajsh. Rritja (kulminacioni) sekondar do të shënohet nëse infeksioni ngjet si komplikim i vonshëm i djegieve duke sugjeruar rolin e PCR në monitorimin e rrjedhës së shërimit. Një ngritje e nivelit të PCR mund ta paralajmërojë septikeminë te pacientët me djegie, duke mundësuar kështu që trajtimi i septikemisë të fillojë më herët.

Infeksionet preoperative dhe postoperative –

      PCR rritet zakonisht brenda 6 orësh pas kirurgjisë. Në mungesë komplikacionesh vlerat e PCR fillojnë të zbresin e të normalizohen brenda pak ditësh. Në anën tjetër, PCR qëndron e rritur shumë më gjatë nëse rrjedha postoperative komplikohet me infeksion. Incidenca e infeksioneve postoperative është parë të jetë dukshëm më e lartë te pacientët me nivele të rritur preoperativ të PCR se sa te ata me nivele preoperative normale të PCR. Pacientët me nivel preoperativ të PCR më të lartë poashtu qëndrojnë në spital dukshëm më gjatë nga ata me nivele preoperative normale të PCR.

Transplantimi    

     PCR është një tregues i dobishëm në monitorimin e periudhës pas transplantimit. Pas një ngritjeje gjatë tri ditëve të para pas transplantimit, përqëndrimi i PCR fillon të zvoglohet. Nëse përqëndrimi i PCR nuk zbret  mund të pritet hudhje (refuzim) i hershëm i transplantatit. Matja bazike e PCR para transplantimit rekomandohet si referencë për vlerat pas transplantimit. Përqëndrimi i PCR duhet vlerësuar më shumë në njëfarë baze të pacientit sesa me aplikimin e dritares me nivel të fiksuar. Vlerësimi i PCR është rapid, i thjeshtë dhe ekonomik si dhe mostrat janë stabile.

Apendiciti

     Apendiciti akut zakonisht diagnostikohet në bazë të përshtypjes klinike të kirurgut. Sot, niveli i laparotomisë nga diagnoza klinike është akoma 15-25%. Pacientët me apendicit të perforuar kanë vlera të larta të PCR që tejkalojnë përafërsisht 100mg/l. Në apendicitin e paperforuar PCR është lehtësisht e rritur (>20mg/l). Prania e apendicitit akut është e pagjasë (nuk mund të ndodhë) te pacientët me vlera normale të RRBGJ dhe PCR, madje edhe nëse simptomet klinike dhe shenjat sygjerojnë apendicitin akut. Nivelet e PCR në serum mund të përdoren për të mbështetur diagnozën klinike lidhur me apendicitin akut, s’këndejmi edhe për të zvogluar numrin e laparatomive të panevojshme. Eshtë e këshillueshme të mbikqyren pacientët atipik me ekzaminime të shumta klinike dhe testime të PCR kur ka dyshime për apendicit. Matjet e PCR si test rutinor laboratorik rekomandohen te pacientët me diagnozë të dyshimtë të apendicitit akut. Vlerat e PCR që kalojnë 100mg/l sygjerojnë për apendicit akut.

     PCR NË TESTIMET NË VENDIN E            

                  PËRKUJDESJES

     Kur pacienti është seriozisht i sëmurë, është e një rëndësie ekstreme që trajtimi të fillojë sa më parë të jetë e mundur. PCR është një mjet i vlefshëm në sigurimin e diagnozës korrekte dhe në përcaktimin e nevojës për trajtim të mëtejmë. Prandaj është kruciale që rezultatin e testit të PCR mjeku ta ketë sa më parë që është e mundur. Presioni i rritur për diagnozën rapide dhe trajtim në shumë raste ka zhvendosur testin e PCR nga laboratori klinik sa më afër pacientit.

        “Testimi në vendin e përkujdesjes” tregon cdo procedurë analizash të kryer për pacientin, jashtë laboratorit klinik tradicional. Kjo gjë sot është bërë fare e mundur me përparimin e teknologjisë dhe prodhimin e aparateve tejet të sofistikuara të cilat japin rezultatetet e testimit të PCR brenda disa minutash.Janë përdorur akronime të ndryshme që i referohen testimit në vendin e përkujdesit shëndetësor:

* testimi në vendin e përkujdesit

* testimi afër pacientit

* testimi i decentralizuar

   Nevojat për vlersim të PCR në vendin e përkujdesit :

-                                                                          kryerja e lehtë dhe e besueshme e testit

-                                                                          rezultatet kuantitative

-                                                                          përdorimi i gjakut të plotë

-                                                                          rezultatet e testit mund të meren brenda disa minutash

-                                                                          mirëmbajtja e lehtë e instrumenti